Mijn grootvader was oud. Hij had een grote witte baard en hij rook naar
tabak. Hij liep met een stok, hij droeg altijd zwarte kleren en hij morste met
eten.

Maar hij kon vliegen.

Op een plank van een kast stond een kartonnen doos. Daar zaten twee
vleugels in, netjes opgevouwen. Soms, als ik op zijn schoot zat, zei hij:
‘Zullen we gaan vliegen?’ Dan zei ik altijd: ‘Ja.’

Niemand wist van vleugels in die doos, behalve mijn grootvader, mijn
grootmoeder en ik. Ik mocht er ook nooit iets over aan mijn moeder
vertellen. ‘Die vindt het vast niet goed, dat vliegen,’ zei mijn grootvader. Als
ze klaar was ging ik op zijn knieën staan en klom op zijn schouders. ‘Hoe
komt u aan die vleugels?’ vroeg ik op een keer.

‘Van mijn grootvader,’ zei hij, ‘en die weer van zijn grootvader, en die weer
van zijn grootvader, en zo verder tot het jaar nul. Het zijn hele oude
vleugels. Een soort eeuwige vleugels.’

‘Hoe hebt u er mee leren vliegen?’ vroeg ik.

‘Daar,’ zei mijn grootvader en hij wees naar het plafond. Waar toen een
lamp hing, hing langgeleden een haak – daaraan had hij gehangen en had hij
leren vliegen. Als aan een hengel in een zwembad.

‘Was het moeilijk?’ vroeg ik.

‘Nee,’ zei mijn grootvader. ‘Als je wilt vliegen leer je het altijd.’

Mijn grootmoeder deed het raam open. ‘Kijk maar uit,’ zei ze. En weg vlogen
we.

‘Waar zullen we heengaan?’ vroeg mijn grootvader.

‘Eh… naar de steppe…’ zei ik.

‘Dat is goed,’ zei mijn grootvader. We vlogen naar de steppe.

We zagen een reusachtige vlakte, met af en toe een glinsterende rivier als
een kronkelend draadje in de diepte. En eens in de duizend kilometer zagen
we kozakken, op kleine paarden, in stofwolken gehuld.

‘Kijk,’ zei mijn grootvader. ‘Een kasteel!’ Schuin onder ons stond een kasteel.
Daar vlogen we op af. Er waren soldaten in glanzende, blauwe uniformen, met rapieren en musketten en glimmende hellebaarden. Mijn grootvader
wees ze aan.

‘Ah!’ zei hij. ‘Ik zie het al. Die houden een prinses gevangen. Let nu goed op!’

We vlogen buiten bereik van de kogels door een zolderraam naar binnen.

Als hij vloog kon mijn grootvader alles. Hij versplinterde het glas van de
dikste vensters, en voor ijzeren deuren draaide hij zijn hand niet om.

Als een prinses toevallig een kikker was, dan toverde mijn grootvader haar
weer terug tot prinses. En als een vuurspugende draak haar bewaakte, dan
spuugde mijn grootvader terug en doofde die draak. Of hij hakte achteloos
een paar van zijn hoofden af.

Soms lag er een prinses te slapen. Dan kuste mijn grootvader haar wakker.
Ik herinner me de verbaasde blik van alle prinsessen die we hebben bevrijd.
Sommigen hadden honderd jaar geslapen, en ze zouden nog eens honderd
jaar hebben geslapen als mijn grootvader niet was verschenen.

We vlogen ook hoog boven legers die in slagorde op elkaar afgingen. We
zagen de Gulden Sporenslag, de slag bij Marathon en die op het Merelveld.

Eén keer werden we uitgenodigd op de Olympus, mijn grootvader en ik, en
zaten we tussen Zeus en Hermes. Het was daar heel gezellig. Zeus keek op
van alles wat mijn grootvader te vertellen had.

‘Zo zo,’ zei hij. ‘Dat wist ik niet.’ ‘Ik dacht dat u alles wist,’ zei mijn
grootvader. ‘Maar dat niet,’ zei Zeus.

We kregen taarten van ambrozijnen grote glazen nectar.

Zo vlogen we overal heen, naar vroeger en naar later, naar Katwijk en naar
Turkmenistan, waarheen ik maar wilde.

‘Als ik dood ben zijn die vleugels voor jou,’ riep mijn grootvader, tegen de
wind in, toen we beneden ons Troje zagen en de schepen van de Grieken,
die zogenaamd wegvoeren, en het reusachtige houten paard voor de poort
van de stad.

‘Dat is goed,’ riep ik terug.

Aan het einde van elke reis vlogen we terug naar Rusland. Dan ging mijn
grootvader lager vliegen en zagen we de dorpen en de bossen, en scheerden
we rakelings over de daken van Sint-Petersburg, over de straat waar mijn
grootvader was geboren.

‘Ogen dicht! We gaan landen!’ riep hij over zijn schouder en dan landden
we.

Als ik mijn ogen even later weer opendeed aten we aan de tafel in het huis
aan de Haagweg in Leiden.

Zo hebben we heel vaak gevlogen. De laatste keer denk ik toen ik zeven was.

Toen ik dertien was is mijn grootvader gestorven. Ik hoorde het toen ik uit
school kwam.

‘Het komt toch altijd onverwacht,’ zei mijn moeder tegen iemand die haar
condoleerde.

Op een klein kerkhof, aan de rand van Leiden, werd hij begraven.

Die doos, dacht ik, toen ik achter mijn moeder over een grindpad onder
ruisende bomen liep, die doos… ik wilde die doos. Maar hoe kon ik dat
vragen? Mijn moeder mocht nergens van weten. En mijn grootmoeder was
heel wit en klein en keek langs iedereen heen zonder iets te zeggen.

Pas maanden later, toen ik even alleen met haar in de kamer was, vroeg ik
heel voorzichtig: ‘Die vleugels… eh… weet u wel…’

‘Ach, die vleugels van Lev…’ zei ze en ze keek langs mij naar buiten en
haalde haar schouders op. Ze zei verder niets en ik vroeg ook verder niets.

Mijn grootmoeder leefde nog heel lang.

Pas toen ze dood was durfde ik die doos te gaan zoeken. Hij stond op zolder.
‘Vleugels’ stond erop. In het Russisch, het Duits en het Nederlands. Eronder
stond de naam van de broer van mijn moeder, die aan de Birma-spoorweg
was omgekomen. Er zaten oude, stoffige boekjes met aantekeningen in, een
paar volgeschreven schriften in het Russisch en het Nederlands en veel
losse blaadjes met niet te ontcijferen gedichten. Maar geen vleugels.

Ik veegde met mijn mouw het stof van de doos af en nam hem mee. Ik legde
hem in een la van mijn kast. Naast een andere doos, die nog bijna leeg was,
waarop ik toen ook ‘Vleugels’ schreef.