Mijn vader heeft me dit verhaal verteld. Het gebeurde begin jaren twintig in
Seattle, voordat ik was geboren. Hij was de oudste van zes broers en een zus,
die niet allemaal meer thuis woonden.
* * *
Het familiekapitaal had een stevige klap opgelopen. Mijn vaders zaak was
ingestort, banen waren er vrijwel niet en het land bevond zich bijna in een
crisis. We hadden dat jaar wel een kerstboom maar geen cadeautjes. We
konden ze stomweg niet bekostigen. Op kerstavond gingen we erg ongelukkig
naar bed.
Tot ieders stomme verbazing lag er de volgende ochtend toen we wakker
werden een berg cadeautjes onder de boom. We probeerden ons aan het
ontbijt te beheersen, maar die maaltijd was in een mum van tijd verzwolgen.
Daarna begon de pret. Mijn moeder mocht eerst. We kropen vol verwachting
om haar heen en toen ze haar cadeautje openmaakte zagen we dat ze een
oude shawl had gekregen die ze een paar maanden daarvoor was
‘kwijtgeraakt’. Mijn vader kreeg een oude bijl met een kapotte steel. Mijn zus
kreeg haar oude slippers. Een van de jongens kreeg een verfomfaaide en
opgelapte broek. Ik kreeg een muts, dezelfde waarvan ik dacht dat ik hem in
november in een restaurant had laten liggen.
Elk oud afdankertje vormde een complete verrassing. Binnen de kortste keren
lachten we zo hard dat we de lintjes van het volgende pakje nauwelijks los
konden krijgen.
Maar waar kwam deze edelmoedigheid vandaan? Het was mijn broer Morris.
Een paar maanden lang had hij stiekem oude spullen verstopt waarvan hij wist
dat we ze niet zouden missen. Vervolgens had hij op kerstavond, nadat we
allemaal naar bed waren gegaan, stilletjes alle cadeautjes ingepakt en ze onder
de boom gelegd.
Ik herinner me die kerst als een van de mooiste ooit.

ik zie de zee.
de zee ziet mij
dag zee
hoe gaat het?
ik eb, zegt de zee
wat heb je?, zeg ik
ik heb eb
doet dat zeer?
nee, zegt de zee
een zee heeft geen zeer.

Leg nu die krant maar even neer,
echt lezen doe je toch niet meer,
huil nou maar even.
Ja, tegen iemands lichaam aan
zou dat natuurlijk beter gaan,
maar huil nou even.

Dat jij de enige niet bent,
dat is een troost die je al kent,
dus huil maar even.
Een ander troosten voor verdriet
dat kan ook niet, dat kan ook niet,
maar huil toch even.

Altijd maar flink zijn is niet goed:
als je niet weet hoe ’t verder moet,
huil dan toch even.
Straks, met nog tranen langs je kin
denk je ineens: ik heb weer zin,
om door te leven.

Mijn broer wees naar de wielen van zijn fiets, en zei dat we iets belangrijks als het
wiel moesten uitvinden. Iets nuttigs als het vuur, de waterkraan of de gloeilamp. Pas
dan zouden we iets betekenen.

‘Zo moeilijk kan dat niet zijn,’ zei een andere broer. ‘Het is een truc. Je moet
gewoon proberen na te denken over de dingen die er nog niet zijn. Ik zeg niet dat
het makkelijk is, maar het valt in elk geval te proberen.’

Mijn broers waren vol zelfvertrouwen en gingen naast hun fiets in het gras
liggen. Ze keken naar elkaar, en vooral naar mijn ene broer, waardoor ze na een
tijdje allemaal op hun rug lagen, met hun benen gestrekt en hun handen onder hun
hoofd, want dat was blijkbaar de beste houding waarin je iets kon uitvinden.

Ik ging ook liggen.

‘Gaat dit lang duren?’ vroeg ik.

‘Dat hangt ervan af,’ zeiden mijn broers.

Het werd een paar minuten stil. Mijn broers lagen naar de wolken te kijken,
die nogal laag over ons heen dreven. Hun mond stond ernstig en aan hun voorhoofd
kon ik zien dat ze nadachten. Met de lucht boven hen vonden ze natuurlijk eerst
vliegende tuigen uit, en een paar dingen die wind nodig hadden. Ik zag het aan hoe
ze hun lippen tuitten en met hun wangen bewogen. Ze moesten bij nader inzien aan
zichzelf toegeven dat ze een soort helikopter hadden uitgevonden, en dat alles wat
‘een soort van’ is jammer genoeg al is uitgevonden.

Mijn ene broer zei dat we lager bij de grond moesten blijven, en beter aan iets
kleins konden denken.

‘Je hebt gelijk,’ zeiden mijn andere broers. ‘Het wordt er niet gemakkelijker
op, maar je hebt gelijk.’

Lykele, Keimpe, Hotse, Popke, Rinse,
Jabik, Tsjepke, Piebe, Sake, Hessel.
Hylke, Tsjalle, Goasse, Hoite, Wessel,
Wiebe, Ynte, Hilbrand, Tsjêbbe, Minse.
Klaske, Renske, Wikje, Fokje, Sjoukje,
Hotske, Ynske, Gaatske, Saapke, Djoeke.
Aafke, Sjoerdtsje, Jildou, Frytsen, Sjoeke,
Richtsje, Wopke, Femke, Durkje, Boukje.
Aaike, Aiolt, Alkje, Amling, Auwe,
Balling, Beitske, Brandtsje, Broekje, Balle,
Djille, Drieuwe, Djurre, Doeke, Douwe.
Empkje, Eke, Earnse, Elsert, Ebbe,
Freuke, Frytsen, Feitze, Fardou, Falle,
Gofke, Gepke, Goaitske, Geke, Gebbe.

Boter, brood en groene kaas
Lykele, Keimpe, Hotse, Popke, Rinse,
Jabik, Tsjepke, Piebe, Sake, Hessel.
Hylke, Tsjalle, Goasse, Hoite, Wessel,
Wiebe, Ynte, Hilbrand, Tsjêbbe, Minse.
Klaske, Renske, Wikje, Fokje, Sjoukje,
Hotske, Ynske, Gaatske, Saapke, Djoeke.
Aafke, Sjoerdtsje, Jildou, Frytsen, Sjoeke,
Richtsje, Wopke, Femke, Durkje, Boukje.
Aaike, Aiolt, Alkje, Amling, Auwe,
Balling, Beitske, Brandtsje, Broekje, Balle,
Djille, Drieuwe, Djurre, Doeke, Douwe.
Empkje, Eke, Earnse, Elsert, Ebbe,
Freuke, Frytsen, Feitze, Fardou, Falle,
Gofke, Gepke, Goaitske, Geke, Gebbe.

onder wolken vogels varen
onder golven vliegen vissen
maar daartussen rust de visser

golven worden hoge wolken
wolken worden hoge golven
maar intussen rust de visser

Mooi geweest. Genoeg
geweest. Genoeg
gehad. Het zat.

Genoeg – ook van
genoegen. Ook de
begeerte beu. Ook moe
van maneschijn.

Nu de keuze kiezen.
Niet kiezen niet te kiezen
– kiezelsteen die drie
vier maal op water
oppervlak weerkaatst
en duikt.

Wat we willen: momenten van helderheid of beter nog: van grote klaarheid. Schaars zijn die momenten en ook nog goed verborgen. Zoeken heeft dus nauwelijks zin, maar vinden wel. De kunst is zo te leven dat het je overkomt. Die klaarheid, af en toe.