In de verte loeien sirenes. Een vertrouwd geluid voor het slapen,
wegebbend onheil gewoonlijk, maar deze avond kruipt het naderbij. De sirenes
zwellen aan, omsingelen de straten, steeds luider en benauwder. Auto’s
minderen vaart, voetgangers aarzelen bij het zebrapad. Een blauw licht flitst
tegen de huizen. Jongens op scooters razen voorbij, maar hun onrust blijft
hangen: lichten gaan aan, ramen open, er klinken stemmen op. Iemand zoekt
een zender op de radio. Een paar straten verder verkleurt de hemel. De geur
van verbrand hout trekt langs de gevels. Een fietser draait zich grijnzend om en
wijst naar de gloed boven de torens van de kerk. Contouren die Mulder
dromen kan, zijn appartement kijkt erop uit, maar zo zwart en dreigend als die
avond heeft hij ze nog nooit gezien. Ongerust dat er brand in zijn straat is,
neemt hij een snellere weg terug, maar hij vergist zich in de kronkelstegen en
komt twee keer op dezelfde kruising uit. Een uitgelaten gezelschap steekt over,
joelend op weg naar iets ergs. Met kloppend hart sluit hij zich bij hen aan.
Goddank, ze gaan aan zijn straat voorbij.
Zelden liep iemand zo opgelucht naar een brand.
Als een ambulance met zwaailicht geen kant meer op kan en jongens
weigeren opzij te gaan, wil Mulder omkeren, maar de meute duwt hem voort.
Een hoek verder ruikt hij de hitte en smelt zijn verzet.
Stom hoor wist weer niet beter
had natuurlijk eerder weg kunnen gaan
of juist langer moeten blijven
dat steeds maar in haar ogen willen kijken
en wanhopig interessante zinnen zeggen
indruk maken maar niet weten hoe
had ik nou gewoon de reuzenzwaai gemaakt
of die dikke patser met één hand opgetild
of heel lang drukkend gezwegen
dan was het misschien iets geworden
maar nee: lullen lullen lullen
en dan weer een bek vol tanden
alles precies zoals het niet moet
ouder word ik wel maar wijzer
wil maar niet lukken
De verbazing komt als geroepen. Je eerste indruk? ‘Ze is zo zielsgelukkig.’
Vroeger kon je uren naar haar luisteren. Weer of geen weer, je hebt iets
goed te maken, vertrouw stug op het geheugen. Zonder tromgeroffel,
zonder omtrekkende bewegingen.
Je hebt een vrouw gekend die ging uit als een nachtkaars, je hebt een vrouw
gekend van foto’s en verhalen, die jou tot kalmte maande als het begon te
spoken – zelfs je eigen handschrift zou je niet kunnen ontcijferen, toch is je
voorkomen voorbeeldig. Verderop zijn twee mannen in gesprek, nu en dan
kijkt er een jouw richting op zonder je daadwerkelijk te zien. Iedere vrouw
die opduikt in hun droombeeld wordt voorzien van een ruimschootse
beschrijving. Later zullen ze wegschuifelen, naar de lobby waar gerookt
mag worden.
Ook jij houdt je met moeite staande, ook jij wordt voortgedreven door iets
voorbij het gezichtsvermogen, als tijdens hoge koorts, het is alles één grote
grap, deze vaart der volkeren, op minstens twee continenten zijn nu de
lichten uit maar je laat niet los, in een nabije toekomst slaap je naast iemand
die je, laten we eerlijk zijn, ongestoord kunt besnuffelen, die de vroege uren
met je deelt zonder een verhaal te eisen – er is niets dan de kristallen gloed
die door de kamer drijft, de spiegels spiegelen. Een koude kunst.
Behoedzaam zette ze het volle dienblad op de grond en liet zich lachend
achterovervallen op het hemelbed: de geboorte van een heerlijk
misverstand. Onze intuïtie is er nadien bepaald niet op vooruit gegaan, geen
waarschuwing was aan ons besteed. Ja, het nachtelijk uitzicht is
legendarisch en ja, je was haar al bijna vergeten, de dagen verstreken, de
een na de ander, je bent de tel kwijt. Maar hier ligt ze weer. Binnen
handbereik. Op je wenken bediend. Noem het de onzin die je uitkraamt.
Nee, je mocht niets zeggen en je zegt niets en zo is het goed. Dit te weten.
Niemand en niemand.
Erger kon niet voor de oude Sorel. Hij zou Julien misschien hebben
vergeven dat hij, in tegenstelling tot zijn oudere broers, te tenger was voor
dit zware werk; maar die leesmanie van hem vond hij vreselijk; hijzelf kon
niet lezen.
Tevergeefs riep hij een paar keer naar Julien. De jongeman was zo
verdiept in zijn boek dat veeleer hierdoor dan door het geraas van de zaag,
het woedend geroep niet tot hem doordrong. Ten slotte sprong de vader
ondanks zijn leeftijd behendig op de boom die juist door de zaag werd
bewerkt, en vandaar op de dwarsbalk die het dak ondersteunde. Een harde
klap, en het boek vloog uit Juliens handen de beek in; bij een tweede al net
zo harde klap, een draai om zijn oren, verloor hij zijn evenwicht; hij dreigde
twaalf tot vijftien voet te vallen, en zou zijn verpletterd tussen de hefbomen
van de draaiende machine, als zijn vader hem niet met zijn linkerhand had
tegengehouden:
‘Luilak! Lees je dan nog steeds die vervloekte boeken van je, terwijl je
op de zaag moet letten. Doe dat voor mijn part ’s avonds maar, als je bij de
pastoor je tijd verbeuzelt!’
Alle boeken van deze wereld
Brengen je geen geluk,
Maar ze sturen je heimelijk
In jezelf terug.
Daar is alles, wat je nodig hebt,
Zon, ster en maan,
Want het licht, waarnaar je vroeg,
Woont in jezelf.
Wijsheid, die je lang zocht
In de bibliotheken,
Licht nu uit ieder blad op–
Want nu is ze van jou.
Twee jaar voor zijn dood gaf mijn vader me een klein koffertje met teksten,
manuscripten en schriften van hemzelf. Hij mat zich zijn gebruikelijke
houding aan, die van een spottende grappenmaker, en zei zomaar ineens
dat hij graag wilde dat ik die zou lezen als hij er niet meer was, na zijn dood
dus.
‘Je moet maar eens kijken,’ zei hij licht gegeneerd, ‘of er iets bruikbaars bij
zit. Misschien dat je er een deel van kunt publiceren als ik er niet meer ben.’
We stonden in mijn werkruimte, tussen de boeken. Mijn vader liep rond als
iemand die af wil van een pijnlijke, heel persoonlijke last en keek om zich
heen zonder te weten waar hij het valies moest laten. Uiteindelijk zette hij
het ding in zijn hand stilletjes in een onopvallend hoekje neer. Zodra dat
onvergetelijke moment voorbij was, waar we ons alle twee voor geneerden,
keerden we beiden terug naar onze gebruikelijke rol, die van spottende
grappenmaker, waarmee we het leven van de lichte kant bekijken, en
haalden opgelucht adem. Zoals gebruikelijk hadden we het over allerlei
onbelangrijke dingen, over het leven, over de eindeloze politieke
problemen van Turkije, en over de zaken van mijn vader, die meestal op een
mislukking uitliepen, zonder al te veel over alles in te zitten.
Ik weet nog dat toen mijn vader vertrokken was, ik nog een paar dagen lang
om het valies heen bleef lopen, zonder het ook maar met een vinger aan te
raken. Ik herkende het kleine zwartleren koffertje, het slot, de ronde
hoeken nog van toen ik een kind was. Mijn vader nam het altijd mee als hij
voor korte tijd weg ging, en soms als hij iets van huis naar zijn werk moest
meenemen. Ik herinnerde me dat ik als kind dat koffertje opendeed en
tussen de spullen van mijn vader rommelde wanneer hij terugkwam van
een reis, en dat ik dan genoot van de geur van eau de cologne en van een
vreemd land, die eruit opsteeg. Dit valies was voor mij een vertrouwd en
aantrekkelijk voorwerp dat heel veel meedroeg van het verleden en van
mijn herinneringen aan mijn kinderjaren, maar nu durfde ik het niet eens
aan te raken. Hoe dat kwam? Door het mysterieuze gewicht van de inhoud
die de koffer verborgen hield, natuurlijk.
Om mij heen is alles luidkeels in leven
de boer op zijn maaier, blatende schapen
in de esdoorn een zwartkop die roept
om een vrouwtje, uit bloemkelken klinkt
het geronk van een bij.
En ik leef ook maar moet dat zelf zeggen
want niets van al wat ik waarneem noemt mij.
Zoals je met vrienden wel praat over vroeger:
We waren aan zee, in een tent, heel gelukkig –
vraagt iemand: was jij daarbij?
Dus ben ik alleen in de tuin in de wereld
en om mij heen ademt alles en in huis
zit een man. Dit is het leven, schrijft hij,
deze ochtend in juni, de zwartkop zingt
en in de tuin zit zij.
Op de belangrijkste vragen geeft de mens uiteindelijk met zijn hele leven
antwoord. Het maakt niet uit wat hij tussendoor zegt, welke woorden en
argumenten hij aanvoert om zich te verdedigen. Aan het eind, als alles
voorbij is, geeft hij met de feiten van zijn leven antwoord op de vragen die
de wereld zo hardnekkig aan hem blijft stellen. Die vragen luiden: Wie ben
jij? Wat wilde je echt? Waartoe was je werkelijk in staat? Waaraan was je
trouw en ontrouw? Waarvoor of voor wie was je moedig genoeg of te laf?
Dat zijn de vragen. En een mens geeft antwoord naar beste kunnen, eerlijk
of leugenachtig; maar dat is niet zo belangrijk. Wat wel belangrijk is, is dat
hij uiteindelijk met zijn hele leven antwoordt.
Als verdergaan onmogelijk lijkt, kies dan één enkel
verdergaan, één heerlijke
hardnekkigheid, desnoods om drie uur elke nacht spuitwater
horen stukknappende bellen, een soort sterrenluisteren
in plaats van sterrenkijken. Als verdergaan onmogelijk
is, kies dan één teruggaan naar een toen dat alle ooits
die je beloofd waren plots nu werden, misschien wel naar
die ochtend dat ambitie och, wat willen groeien met
je was als grauwe schimmel door een brood.
Mensen komen en gaan, deuren zwaaien open en dicht – je wou, je wou dat. We zijn dit klimaat ontgroeid maar voor jouw doen ben je rustig en opvallend onherkenbaar. Je staat juist op het punt te verdwalen als in een flits je geboortehuis voorbijschiet, verderop duwt de man van de catering zijn karretje langs de zitplaatsen. Ook jij hebt redding nodig, een regelmatig ritme: wie heeft het licht op zolder aangelaten, wie had die fiets zo in de tuin gegooid? Je schrikt. Of je iets wilt eten, of drinken. Nu komt je talenkennis om de hoek kijken. Je maakt een vuist, je probeert een vuist te maken, alleen het resultaat telt. Meer mensen stappen uit dan in: het nachttraject laat niets aan het toeval over. Geduldig wacht de man je bestelling af en controleert zijn prijslijst. Alsof je niet bestaat. Kon hij je al sussen, dan weet hij dat uitstekend te verbergen.