2012 – Trainingen CA

Ik groei op in een land van seizoenen die met een hakbijl van elkaar
gescheiden worden, abrupt en onherroepelijk. De winter, die het jaar afsluit
alsof je de deur dichtslaat van een schatkamer vol goud en edelstenen, is
niet het minste van de vier. In dat seizoen dromen we. Zingen we. Eten we
en drinken we. Aan de feestmalen en lekkernijen van december, overgoten
met elzaswijnen, gewürztraminers, rieslings en eaux de vie van peren,
mirabellen of frambozen, komt eigenlijk pas een einde met de stapels
warme crêpes op Maria Lichtmis. En kaneel is de exotische gast. De rest van
het jaar gebruiken we hem nauwelijks, hooguit op de appelmoes of, eind
augustus, op een kwetsentaart. Zodra de eerste kou inzet, steekt hij zijn
kruidige snoet om de deur. De kaneelstokjes worden uit grote glazen
stopflessen gehaald; ze zien eruit als perkament dat door vuur is
verschroeid en omgekruld. In de vijzel worden ze tot poeder gestampt. Het
geschenk van een van de wijzen uit het oosten.

“Bent u Jasper Gwyn of bent u alleen maar iemand die op hem lijkt?” vroeg de
vrouw. Ze vroeg het terwijl ze in haar tas zocht naar iets kleins. Terwijl haar
handen daarin rommelden, keek ze op om zich ervan te vergewissen dat hij haar
vraag had gehoord. Jasper Gwyn was er niet op voorbereid, dus zei hij ja, dat hij
inderdaad Jasper Gwyn was. “Goed zo,” zei de vrouw, alsof hij het juiste antwoord
had gegeven in een quiz. Toen zei ze dat die scène op die pier, in Zussen, het
allermooiste was wat ze de afgelopen jaren had gelezen.
“Dank u, “ zei Jasper Gwyn.
“En ook die brand in die school, aan het begin van dat andere boek, dat dikke, die
brand in die school is perfect.”
Ze keek weer op naar Jasper Gwyn. “Ik ben onderwijzeres geweest,” preciseerde
ze. Toen haalde ze een paar snoepjes uit haar tas, het waren ronde, met
citrussmaak, en ze bood Jasper Gwyn er een aan.
“Nee, dank u, dat hoeft echt niet,” zei hij.
“Ach, kom op zeg!” zei ze. Glimlachend nam hij het snoepje aan.
“Het feit dat ze los in mijn tas zitten wil niet zeggen dat ze smerig zijn,” zei ze.
“Nee, natuurlijk niet.”
“Maar het is me opgevallen dat mensen wel geneigd zijn dat te denken.”
Jasper Gwyn bedacht dat het precies zo was, dat mensen geen vertrouwen
hebben in een snoepje dat onder uit een tas is opgediept.
“Volgens mij is dat hetzelfde fenomeen waardoor mensen altijd een beetje
argwaan koesteren jegens weeskinderen,” zei hij.
De vrouw keek hem verbluft aan. “Of jegens de achterste wagon van de metro,”
zei ze, met een vreemde gelukzaligheid in haar stem.
Ze leken net twee mensen die als kind bij elkaar in de klas hadden gezeten en die
nu de achternamen van hun klasgenootjes opdreunden, ze terughalend over een
enorme afstand. Er viel een moment van stilte tussen hen, als iets magisch.
Daarna begonnen ze te kletsen, en toen er een verpleegkundige kwam zeggen dat
de heer Gwyn aan de beurt was, zei Jasper Gwyn dat hij op dat moment echt niet
kon.
“Dan bent u wel uw beurt kwijt,” zei de verpleegkundige.
“Dat doet er niet toe. Ik kan morgen wel terugkomen.”
“Zoals u wilt’” zei de verpleegkundige koeltjes. Toen riep ze hardop ene Mr
Flewer.
De vrouw met de paraplu vond het allemaal volkomen normaal.
Uiteindelijk zaten ze daar nog maar met zijn tweetjes in die wachtruimte, en toen
zei de vrouw dat het echt tijd werd om te gaan. Jasper Gwyn vroeg of zij dan geen
afspraak had voor een onderzoek, of iets dergelijks. Maar zij antwoordde dat ze
hier kwam omdat het een warme plek was, en precies halverwege haar huis en de
supermarkt.

De eerste leugen die Julio aan Emilia vertelde was dat hij Marcel Proust had
gelezen. Hij loog normaal gesproken niet over zijn lectuur, maar die tweede
nacht, toen beiden wisten dat ze ergens aan begonnen, en dat dat, zo lang
als het duurde, belangrijk was, die nacht verdraaide Julio zijn stem, veinsde
intimiteit, en zei, ja, hij had Proust gelezen, op zijn zeventiende, gedurende
een zomer, in Quintero. Maar in die tijd bracht al niemand meer de zomer
door in Quintero, zelfs Julio’s ouders, die elkaar op het strand van El
Durazno hadden leren kennen, gingen niet naar Quintero, een prachtige
badplaats die nu was ingenomen door het lumpen, en waar Julio zich, op
zijn zeventiende, het huis van zijn grootouders toe-eigende en zich opsloot
om Op zoek naar de verloren tijd te lezen. Het was een leugen, uiteraard: hij
was die zomer naar Quintero gegaan, en had veel gelezen, maar het was bij
Jack Kerouac, Heinrich Böll, Vladimir Nabokov, Truman Capote en Enrique
Lihn gebleven. Marcel Proust niet.
Die nacht loog Emilia voor de eerste keer tegen Julio, en die leugen
was ook dat ze Marcel Proust had gelezen. In het begin hield ze het bij een
instemmend: Ik heb ook Proust gelezen. Maar daarna volgde een lange
stilte, die geen onaangename stilte was maar een afwachtende, waardoor
Emilia haar verhaal wel moest vervolgen: Het was afgelopen jaar, niet lang
geleden, het kostte me vijf maanden, en ik had het vreselijk druk, zoals je
weet, met de vakken van de universiteit. Maar ik nam me voor de zeven
delen te lezen en de waarheid is dat dit de belangrijkste maanden uit mijn
leven als lezer waren.
Ze gebruikte deze uitdrukking: mijn leven als lezer, en zei dat dit,
zonder twijfel, de belangrijkste maanden uit haar leven als lezer waren
geweest.

Ik meen dat het Céline was die de geur beschreef als opgewarmde armoede.
[…] Zeg me wat je eet en ik zeg je wat je nooit zult zijn. In mijn kinder@jd wordt
mijn schaamte over de stank van kool alleen geëvenaard door het plezier dat ik
beleef aan het eten ervan. Ik zou me er dood aan kunnen eten. Serieus.
Koolsoep. Stoofpotjes. Konijn met kool. Kool met spek. In een braadpan
gesauteerde spruitjes waarvan het hart nog bijna rauw is, los of met aardappels
in de schil die lang hebben gestoofd en aan de bodem van de pan plakken met
een veFge karamel waarin al hun smaak zit samengebald. ’s Middags word ik
verraden door mijn haar en mijn kleren, zoals we op vrijdag worden verraden
door de gebakken wij@ngfilet. Maar dan s@nken we allemaal, inclusief de
meester. Ik ben meestal de enige die kool heeJ gegeten, en als ik langsloop
knijpt men opzich@g de neus dicht.

Geloof me dat hier iemand staat die er ook moeite mee heeft door de
supermarktspits te navigeren. Die een plastic tas vol plastic tassen aan een
haak in de berging heeft hangen en niet vaak genoeg naar de glasbak gaat.

Die je – na vijf keer op de klok kijken – nog steeds niet kan vertellen hoe laat
het is. Die een draaikiepraam al meer dan eens tussen twee standen heeft
opengemaakt en om de twee dagen met een sok in iets nats stapt. Die nooit
weet waar de schaar ligt.

Die niet zonder overmatig snoozen uit bed weet te komen en die zijn manieren
grotendeels van vreemden heeft overgenomen. Wiens eerste zoen zo onhandig
was dat zijn vel nog altijd niet lekker zit. Die zijn stem op band en delen van zijn
hoofd op foto’s haat. Die, van nature, nooit helemaal op de hoogte zal zijn.

Die weet dat er een tijd komt dat je vrienden gaat herkennen in
compositiefoto’s. Wiens woede doorgaans geen aanmoediging behoeft. Die
weet dat je soms je verstand, soms je vuisten en soms een auto moet
gebruiken. Die ongeduldig wordt en als je echt aandringt, zal toegeven:

Dit leven is niet voor altijd. Of voor iedereen.

Geloof me dat hier iemand staat die er moeite mee heeft dingen te geloven en
toch ook vreselijk bang is voor de dood. Omdat we kunnen bewegen en onze
handen zich kunnen vouwen in vormen die je onmogelijk kunt beschrijven.

Die weet dat iedereen valt, maar op andere manieren overeind komt. Geloof
me dat hier iemand staat.

Ze probeerde te kiezen tussen een goed huwelijk en een interessante baan, maar
vond beide in feite te onbelangrijk om zich er volledig naar te richten. Haar man zou hoe
dan ook weggaan, en als ze werkte, kon ze niet fietsen tijdens het mooiste deel van de
dag. Ze hield niet van kunst en beoefende geen competitiesport. Geld en aanzien
interesseerden haar evenmin. Misschien begon ze daarom voor het eerst in haar leven
hevig naar een zielsverwant te verlangen.
Vaak stopte ze bij een groot weiland, even buiten de stad. Ze hield ervan naar
grazende runderen te kijken, al wilde ze niet te lang nadenken over de details van hun
herkauwproces. Op een frisse lentemiddag ontmoette ze een man bij het prikkeldraad.
Hij heette Bert en was een jaar of tien ouder dan zij.
‘Je lijkt nogal van koeien te houden’, zei Bert.
Ze haalde haar schouders op en bleef strak voor zich uit kijken.
Hij stond nogal dichtbij, vond ze. Met haar nagel verwijderde ze wat mos van een
houten paaltje dat de elektrisch geladen afrastering op zijn plaats hielp te houden.
‘Ken je de gebroeders Heck?’ vroeg Bert.
Lola schudde haar hoofd. Ze kende niet zo veel mensen.
‘Die hebben het Heckrund ontworpen. Tot op de dag van vandaag is dat de beste
poging om de “oeros” na te maken. Die is sinds de Middeleeuwen uitgestorven.’
Hij leek indruk op haar te willen maken. Ze merkte wel dat hij deze openingszinnen
min of meer had ingestudeerd. Misschien had hij haar al vaker bij de wei zien staan.
‘Ze kunnen het hele jaar buiten lopen en hebben weinig zorg nodig.’
Lola voelde hoe hij haar gezicht afzocht.
‘Ik ben boer,’ zei Bert. ‘Deze beesten zijn van mij. Het land ook.’
Lola knikte kort. Een tijdlang klonk er enkel het paniekerige geluid van een vogel.
‘Heckrunderen produceren ook minder methaangas,’ zei Bert. ‘Dat is beter voor het
milieu.’
‘Hoe heet die?’ vroeg Lola. Ze wees naar een jonge stier die kwaad de vliegen van zijn
kop schudde. Hij was haar lievelingsrund.
Bert was even stil.
‘Die heeft niet echt een naam. Je mag er een bedenken als je wilt.’
‘Lola’, zei Lola.
‘Maar het is een stier.’
Lola haalde haar schouders op en bleef naar de stier staren. Bert lachte nerveus.
‘Goed dan’, zei hij. ‘Die stier heet Lola. En hoe heet jij?’
‘Lola’, zei Lola.
Bert vond dat gemakkelijk om te onthouden.

Toen hij bespeurde hoe de nevel van de tijd
in d’ogen van zijn vrouw de vonken uit kwam doven,
haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven
toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.

Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij de baard
en mat haar met de blik, maar kon niet meer begeren,
hij zag de grootse zonde in duivelsplicht verkeren
en hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.

Maar sterven deed zij niet, al zoog zijn helse mond
het merg uit haar gebeente, dat haar toch bleef dragen.
Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,
en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.

Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.
Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wassen
en rennen door het vuur en door het water plassen
tot bij een ander lief in enig ander land.

Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zo gingen jaren heen. De kindren werden groot
en zagen dat de man die zij hun vader heetten,
bewegingloos en zwijgend bij het vuur gezeten,
een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.

De maan boven de zee. Stel dat je van dit eiland aan het dromen bent, dan kom
je nu je bed uit en ga je langs het witte huis van de Belg, het huis waar alle
kamers van verlicht zijn, naar de klip. Je daalt af tussen de manzenillebomen
tot je zand tussen je tenen voelt. Je ziet een bleke vlek. De maan boven de zee,
de golven lichtgevend als een school vissen die op en van het strand worden
gegooid.
Wanneer je dichterbij komt, zie je dat de vlek een vrouw is die aan de waterlijn
staat. Ze schudt de hele tijd haar hoofd, terwijl de rest van haar lichaam
onbeweeglijk blijft. In de verte als drijvende olielampjes, de vissersboten.
Wanneer je nog dichterbij komt, zie je dat de vrouw haar haren niet schudt,
maar dat het de wind in haar haren is. De rotsblokken aan de rand van de pier
glanzen als zilver. Zelfs wie zijn oor bij haar mond houdt kan nauwelijks horen
wat ze zegt: ‘Samoen. Libeccio. Levanter.’ Enkele seconden stilte na elk woord,
maar het is geen aarzeling, eerder een gebed.
‘Chinook. Meltemi. Pampero. Barber. Terral. Poniente.’
Alsof ze de namen van haar Profeet één voor één uitzweet.

Ik wilde schrijver worden.
Ik dacht: als ik elke dag één bladzijde schrijf, dan schrijf ik elk jaar een boek van 365
bladzijden, en in een schrikkeljaar een van 366 bladzijden. Dat leek me genoeg voor
een schrijver.
Ik wilde mooie boeken schrijven, maar ook belangrijke boeken. Mensen die mijn
boeken lazen moesten er vrolijk van worden en ophouden met oorlog voeren of
misdaden beramen. En als het mogelijk was moesten zieken er beter van worden.
Het duurde heel lang voor ik aan mijn eerste boek begon, want ik wilde een speciale
eerste zin hebben. Zo’n zin waar mensen van zouden omvallen. Desnoods in de
modder, als ze mijn boek buiten lazen, onder een paraplu, in de regen.
Ik had wel een laatste zin. Die had ik al meteen. ‘En toen begon het te sneeuwen.’
Met een klein streepje midden eronder, en dan mijn naam: V. Swchwrm.
Elke middag na school zat ik voor mijn schrift (een dik schrift met een glanzende
zwarte kaft en een rode rug, dat ik voor mijn verjaardag had gekregen), en elke dag
bedacht ik niets. Of liever: ik bedacht wel iets, maar niet iets waar zelfs ook maar de
wankelste persoon van zou kunnen omvallen.

Als ik dokter was geweest, dacht ik op een keer, dan had ik nu al honderd mensen
van de dood gered. Waarom wilde ik schrijver worden? En toch wilde ik het. Ik gaf
mezelf een stomp in mijn buik. ‘Au,’ zei ik. Dat deed helemaal geen pijn, dacht ik.
Maar het deed wel pijn.

Na een jaar had ik alleen nog maar die laatste zin.
Zal ik toch maar iets anders worden? dacht ik. Nee. De moed opgeven kan altijd nog.
Dat is waar, dacht ik.
Het afgelopen jaar, waarin ik niets had geschreven, noemde ik het jaar nul. Nu begon
ik pas echt. Ik keek naar mijn schrift.
Weet je wat, dacht ik, ik maak van die laatste zin de eerste zin en dan zie ik verder…
Ik schreef:
Het begon te sneeuwen.
De wereld…
Ik had al de eerste twee woorden van de tweede zin. Want daar moest mijn boek
over gaan. Over de wereld.

De wereld kraakte. De wereld sidderde. De wereld verschrompelde. De wereld
slingerde heen en weer. De wereld siste.
De wereld moest iets doen. Maar wat?
Ik beet op mijn pen en keek naar het plafond.
Toen streepte ik alles door – dus ook de eerste zin – en scheurde de bladzijde uit het
schrift.
Het was nog steeds het jaar nul. 31 december 0.
Morgen begon ik.