de drompel foarby
begjint húslik verbylde
it universum
voorbij de drempel
begint huiselijk verbeeld
het universum
Mei in protte stimmen bûnen we fragminten
as stof oan in fierstente lytse wrâld
dy’t yn it wetter foel en
eilân waard
wêrtroch it ferweget witte we net
idele hoop miskien
ik bin it sels dy’t de kastanjes
út de beammen slacht
ljocht oer it lân wriuwt
út sêfte wyn wrede ferhalen fisket
Met vele stemmen bonden we fragmenten
Met vele stemmen bonden we fragmenten
als stof aan een veel te kleine wereld
die in het water viel en
eiland werd
waardoor het beweegt weten we niet
ijdele hoop misschien
ik ben het zelf die de kastanjes
uit de bomen slaat
licht over het land wrijft
uit zachte wind wrede verhalen vist
wêr’t har mem berne is
yn dat lytse hûs
yn ’e Stellingwerven
of folle súdliker
op dy krappe keamer
mei sicht op ’e bergen
seit it wat?
oer har kânsen
oer it lok dat se fine sil
oer it jild dat derfoar opbrocht wurde moat
oer de rûmte dy’t se harself
tadichtsje doart
fansels kinst sizze, wat is in kâns eins?
en wat is lok?
pas folle letter
as se self achterom begjint te sjen
sil se it witte
ferwachting
dy’t op de iene of oare manier
in paad fynt
Geluk
waar haar moeder is geboren
in dat kleine huis
in de Stellingwerven
of veel zuidelijker
op die krappe kamer
met zicht op de bergen
zegt het iets?
over haar kansen
over het geluk dat ze zal vinden
over het geld dat ervoor moet worden neergelegd
over de ruimte die ze zichzelf
toe durft te staan
natuurlijk kun je zeggen, wat is een kans eigenlijk?
en wat is geluk?
pas veel later
als ze zelf achterom begint te kijken
zal ze het weten
verwachting
die op de een of andere manier
een pad vindt
Na de lunch gingen moeder en dochter op het bordes zitten om over mannen te praten. Als vrouwen waar ook ter wereld eenmaal over mannen beginnen te jeremiëren zou de zon uit de hemel kunnen vallen en nog zouden ze het niet merken. Nnambi en haar moeder waren blijkbaar vergeten dat Kirabo’s raam recht boven de treden van het bordes zat. Of het was hun bedoeling dat ze hen hoorde. Nnambi begon met het opsommen van een ellenlange lijst van wat Tom binnen het huwelijk allemaal had misdaan. Ze besloot met: ‘Dat heb ik allemaal lijdzaam ondergaan, moeder, maar toen bracht hij zonder iets te zeggen het meisje mee en zag hij mijn kinderen niet meer staan.’
Een man zijn betekent niet huilen
wanneer je broers je Pokémonkaarten verscheurd hebben.
Anders landt je grootvader als een loodzware vogel op je schouders.
Een man zijn betekent je herinneringen samendrukken
tot ze als diamanten uit je voorhoofd barsten.
Een man zijn betekent je niet als vlinder
laten schminken, maar als schedel.
Een man zijn betekent je benen niet kruisen op de trein
maar tongzoenen met het hiphopmeisje
dat op je schoot komt zitten.
‘Of ben je een homo misschien?’
Een man is een jachtgeweer.
Hij draagt zijn spieren als een blinkend harnas,
laat zich kruisigen tot hij glimlachend
in een jacuzzi van bloed baadt,
een glas whisky in de hand.
Een man is kanonnenvlees.
Zijn mond heeft de vorm van een loop.
Een man is een acteur.
Niemand weet wat de rol inhoudt,
maar iedereen wil hem spelen.
Een man zou een dichter kunnen zijn,
maar daar heeft de wereld al jongens voor.
op een zomaar zondag
neem ik afscheid van mijn ouders
mijn moeder vraagt of ik op weg naar buiten
de vuilniszak mee wil nemen
ik weet niet waar ik naartoe ga
reis met onbekende bestemming
wel om zes uur weer thuis
in de tram verandert mijn gezicht
in El Viajero!, de reiziger zonder naam
het vliegtuig dat boven mijn hoofd trekt
dat ben ik maar dan op benen en minder vervuilend
altijd onderweg naar nieuwe ansichtkaarten
aan de rand van de stad krijg ik honger
onstilbare honger naar de horizon
thuisgekomen afgemat koude handen
mijn moeder zegt dat ik mager ben geworden
en zitvlees moet leren kweken
El Viajero zegt: Nee!
Zeven jaar geleden stond ik op een winterochtend op een roltrap. Het was een van de
roltrappen waarmee je van de perrons van de Piccadilly Line op station Green Park op
straatniveau komt. Als je ooit op een van die roltrappen hebt gestaan, weet je wel
hoe lang ze zijn. Het duurt ongeveer een minuut om van beneden naar boven te
komen, en voor een ongeduldig ingestelde vrouw als ik is een minuut stilstaan veel te
lang. Hoewel ik die ochtend niet echt haast had, begon ik al gauw omhoog te lopen.
Ik passeerde de stilstaande passagiers aan de rechterkant – met de gedachte ‘Ik mag
dan bijna zestig zijn, maar ik kan het nog steeds, ik ben nog steeds fit’ – tot ik, op
ongeveer driekwart van de weg omhoog, niet verder kon. Een jonge moeder stond
aan de rechterkant en links van haar, hand in hand, stond haar dochter, een meisje
van een jaar of zeven, acht. Ze had blond haar en droeg een rood regenjasje met
capuchon waardoor ze een beetje leek op het meisje dat verdrinkt in het begin
van Don’t Look Now. (Ik associeer alles met films, ik kan er niets aan doen). Er was
niet genoeg ruimte om me langs haar te wurmen, en bovendien wilde ik het schattige
tafereel van verbondenheid tussen een moeder en haar kind niet verstoren. Dus
wachtte ik tot ze boven aan de roltrap waren, en keek ik hoe het meisje zich
klaarmaakte om eraf te springen.
Zelfs van achteren zag ik hoe ze zich voorbereidde, haar ogen waren ongetwijfeld
gefixeerd op de bewegende treden voor haar, de spieren in haar kleine ledematen
gespannen en vervolgens, toen het moment was aangebroken, volgde de plotselinge
krachtsexplosie bij de sprong en landde ze veilig en wel op terra firma, waarna ze,
ongetwijfeld opgelucht en uitgelaten vanwege haar hoogstandje, twee huppelpasjes
maakte, nog steeds hand in hand met haar moeder die daardoor lichtelijk naar voren
werd getrokken. En waarschijnlijk door die huppelpasjes, meer dan door wat dan ook,
sloeg mijn hart een keer over, hapte ik even naar adem en keek ik vol verwondering
en verlangen toe hoe de moeder en haar dochter in de richting van de poortjes
liepen. Ik moest meteen aan mijn eigen dochters denken, Francesca en Ariane, die
allang niet meer klein waren, en hoe voor hen, toen ze zeven of acht waren,
simpelweg lopen soms niet genoeg was, het voelde vermoedelijk te gewoontjes en te
saai om de diepe vreugde van het bewegen tot uiting te brengen, hun pas ontdekte
besef van hun plek in de fysieke wereld, waardoor ook zij soms op een willekeurig
moment opeens begonnen te huppelen of te springen, waarbij ze mij meetrokken,
elk aan een hand, en soms begon ik ook te huppelen, om ze bij te houden en te laten
zien dat ik net als zij kon genieten van de wereld, een genot dat mijn middelbare
leeftijd nog niet uit me had gezogen.
Vaak somde ik toen ik nog klein was in tijden van stress – omdat ik naar een
andere school moest of gepest werd, of nadat mijn ouders ruzie hadden
gemaakt – voor het slapengaan alle lagen tussen mij en het middelpunt van
de aarde op: korst, buitenmantel, binnenmantel, buitenkern, binnenkern.
Daarna dacht ik aan de steeds grotere kringen steeds ijlere lucht:
troposfeer, stratosfeer, mesosfeer, thermosfeer, exosfeer. Enkele kilometers
beneden me was gesmolten gesteente, enkele kilometers boven me was het
een en al gruis en leegte, en daar lag ik dan, onder de warme deken van de
troposfeer en onder een rood katoenen dekbed, terwijl boven nog de geur
van avondeten hing en beneden het geluid klonk van mijn moeder die druk
zat te typen.
Dat avondritueel was geen test om vast te stellen hoeveel ik kon onthouden
of hoe ver mijn verbeelding reikte. Het had iets van de macht van een
bezwering, maar leek niet dwangmatig en was geen gebed. Hoezeer de
vreselijke dingen die overdag waren gebeurd me ook dwarszaten, er was
nog van alles boven me, en zo veel beneden me, zo veel regionen en
toestanden die onaantastbaar waren, onbereikbaar en totaal onverschillig
voor menselijke aangelegenheden. Door ze op te sommen creëerde ik een
denkbeeldig toevluchtsoord met wanden die bestonden uit het onbekende
bekende. Dat was ook om andere redenen nuttig. Slapen was tijdverspilling,
alsof je niet leefde, en als ik ’s avonds in slaap viel raakte ik soms in paniek,
omdat ik bang was dat ik de weg terug niet meer zou kunnen vinden van
waar ik ook maar was geweest. Mijn persoonlijke avondgebed leek een
beetje op het tellen van de treden van een steile trap. Ik moest weten waar
ik was. Het was een manier om weer thuis te komen.
Het besturen van een trekker is een daad van soevereiniteit. Hij komt over
het kavelpad aanrijden en draait dan het veld op, klaar om het land
overhoop te halen. De aarde zal het toelaten, ze is kil maar gewillig vandaag.
Haar kalende huid schemert door de begroeiing. Winterrogge, in een
grasachtig stadium nog, bedekt amper. De aangekoppelde spitmachine zakt.
Grommend komen de schoepen in beweging, ze happen grond, werken in
e e n gang rogge, onkruid en mest onder.
Nog maar een maand geleden lag er een harde korst over de aarde. Niets is
sterker dan bevroren grond, weten boeren en grafdelvers. De vorst was
maar enkele centimeters doorgedrongen, toch was het genoeg om al dat
trekkergewicht te dragen. De aarde liet zich niet verslempen door gedraai
van banden. De mestverspreider hoestte brokken, ertussen draaide de
aftakas gierend rond en de beschermkap ratelde als een hondsdol beest.
Nooit kon ik de gedachte onderdrukken aan boeren die er met hun mouwen
tussen kwamen. Altijd de aftakas uitzetten als je moet sleutelen, beet ik de
jongens toe die het trekkerwerk deden. Liever reed ik zelf, maar dat hoorde
al lang niet meer tot mijn takenpakket. Dus smukte ik mijn verhalen op met
geschreeuw, bloed en amputaties. Ze keken me lodderig aan met hun vers
geschoren wangen en afgemaaide krullen, net de puberteit ontgroeid. Want
het hoorde erbij, man werd je met gevaar. Zonder oorlog, zonder meisje om
te veroveren, moest het zo. Wanneer ze, te los in hun ledematen, kroketten
en wit brood bestelden in de kantine, snoof ik in het voorbijgaan hun
lichaamsgeur op, die nu al verenigd was met die van aarde, mest en diesel.
Klonten vielen van hun werkschoenen en bleven achter op het linoleum,
niemand die er wat van zei.
Alsof er een aardekleurige marker door het groen trekt. Er gaat opwinding
uit van leeg land. Ik pak een hand aarde en knijp erin. Nog aan de vochtige
kant. De jongen in de cabine kijkt achterom. Ingespannen tuurt hij van de
spitmachine naar mij. We knikken.
Elk geluid komt van mijzelf en het is oorverdovend. Krakend duw ik de
sneeuw samen tot een voetafdruk, en daarna de volgende – de inspanning
maakt in mijn lichaam een gebulder los van bloed dat zich door dunne aders
perst, van hartkloppingen, van hijgen; die hele machinerie van
tweehonderd botten en vijf vitale organen klappert en huivert als een
overtuigd schip.
Ik ben een warm lichaam, intact, dat kort de natuurlijke orde komt
verstoren, de temperatuur tijdelijk verandert, heel tijdelijk, niet eens een
milligraad. Dat sporen trekt in het sneeuwdek en verdwijnt, zoals de
strengen met gebedsvlaggen verdwijnen die ze hier achterlaten ter
nagedachtenis aan onbeduidende beklimmingen.
Ik ben op de berg geklommen, en er is niets. Zo is het altijd geweest en nu
pas zie ik het: heel de weg omhoog gaat het nergens anders over, in mijn
hoofd, in de hoofden van degenen die het met me te stellen hebben,
wekenlang, en nu ben ik daar, hier, alleen, onbeschadigd, op tijd volgens de
dienstregeling die ik zelf heb opgesteld, en ik kijk in leegte.
Hierboven zijn heeft geen betekenis – dát is het allermoeilijkste om te
begrijpen.
Adem, kalmeer. Het sneeuwveld is gestold in een dunne, dieppaarse
vrieslucht. Niets beweegt behalve ik; er is geen wind. De wolken drijven
lager, uiteengerafeld tot flauwe nevels, en vangen het eerste licht.
Dit is de top en ik moet hoger nog, verder.
Eén. Twee stappen en bijkomen, ademhalen. Eén. Twee stappen dichterbij.
Ben de eerste, uiteraard. Vroeger beginnen dan de rest, harder duwen, meer
pijn verdragen, slimmer zijn. Mijn plannen komen altijd uit. Gefeliciteerd
met mezelf dan maar: ik, de fanaat, heb opnieuw het niets bereikt.
De berg is 35 miljoen jaar oud, een ongeluk tussen aardplaten, en groeit vijf
millimeter per jaar – nog steeds, elke dag groeit de berg terwijl ik krimp.