Laten we zeggen dat de mens zoiets als een mensenmenigte is. In die menigte zwerven de doodgewone man, de hypochonder, de held, degene met de ellebogen en god weet wie nog meer rond; het is een bonte schaar, die echter een gezamenlijke weg gaat. Er heeft altijd een van hen de leiding en die gaat dan een eind voorop.
Vanuit mijn lome zondagochtend
zie ik hoe een merel hardnekkig trekt
tot de worm zich verorberd geeft.
Honderden keren moet de merel
voorbij mijn vaders ogen zijn gehipt
als hij zijn spade in de grond stak,
zijn schouders gebogen,
zijn monkelmond smaller
dan de voorbije jaren.
Nu ik hem ken,
een oudste dochter ben,
zwijgt hij een woord tevoorschijn
dat met snoeien samenhangt,
met dahlia’s niet in vazen zetten
maar ze een seizoen lang
laten duren in de aarde,
hun vorm in knol bewaren.
Op goed geluk verwekt,
denk ik, en zie hoe de merel
geduldig en bedachtzaam trekt.
Laten we zeggen dat de mens zoiets als een mensenmenigte is. In die menigte
zwerven de doodgewone man, de hypochonder, de held, degene met de
ellebogen en god weet wie nog meer rond; het is een bonte schaar, die echter
een gezamenlijke weg gaat. Er heeft altijd een van hen de leiding en die gaat
dan een eind voorop; laten we ons, om het aanschouwelijk te maken wie leidt,
voorstellen dat hij een vaandel draagt met het opschrift IK. Nu is hij dus Ik. Het
is slechts een woord, maar zo’n machtig en gezagvol woord; zolang hij die Ik is,
heeft hij de heerschappij over de menigte. Vervolgens dringt er weer iemand
anders uit de massa naar voren, wel, en dan draagt hij het vaandel en is de
leidende Ik.
Ik kwam tot het inzicht dat mijn man, van wie ik gedacht had dat hij mij
geheel en al toebehoorde, met huid en haar, zoals het heet, met al zijn
zielsgeheimen, in werkelijk-heid niet volstrekt van mij was maar van een
vreemde, van iemand van wie ik heel weinig afwist. Ik voelde me alsof ik
iets schandelijks over hem had vernomen dat ik tot dan toe iets wist,
bijvoorbeeld dat hij in de gevangenis had gezeten of op een ziekelijke
manier verslaafd was – zaken die volstrekt niet pasten bij het beeld dat ik
me de afgelopen jaren van hem had gevormd. Ik ontdekte dat ik mijn man
slechts in bepaalde opzichten kende en dat hij mij overigens even vreemd
was als de schrijver die hij op straat had opgepikt en mee naar huis
genomen om dat vreemde spelletje te spelen – een spelletje dat schijnbaar
zinloos was, maar in wezen tegen mij richtte. Ik ontdekte dat mijn man
behalve de wereld die ik kende ook nog een andere wereld had.
Op de belangrijkste vragen geeft de mens uiteindelijk met zijn hele leven
antwoord. Het maakt niet uit wat hij tussendoor zegt, welke woorden en
argumenten hij aanvoert om zich te verdedigen. Aan het eind, als alles
voorbij is, geeft hij met de feiten van zijn leven antwoord op de vragen die
de wereld zo hardnekkig aan hem blijft stellen. Die vragen luiden: Wie ben
jij? Wat wilde je echt? Waartoe was je werkelijk in staat? Waaraan was je
trouw en ontrouw? Waarvoor of voor wie was je moedig genoeg of te laf?
Dat zijn de vragen. En een mens geeft antwoord naar beste kunnen, eerlijk
of leugenachtig; maar dat is niet zo belangrijk. Wat wel belangrijk is, is dat
hij uiteindelijk met zijn hele leven antwoordt.
Wat is dat geruis?
Het gehuil van een boom, jongen.
Wat is een boom?
Een vogelhuis van bladeren, jongen.
Wat zijn bladeren?
Het gedicht van de twijgen, jongen.
Wat zijn twijgen?
Het zwerfhout van de takken, jongen.
Wat zijn takken?
De smekende armen van de stam, jongen. Wat is de stam?
Wat al niet huist in die knoestige bast, jongen. Wat is bast?
Wat de schors scheidt van het hout, jongen. Wat is hout?
Planken met nerven en kwasten, jongen.
Wat zijn planken?
In de haven gestapeld regenwoud, jongen. Wat is regenwoud?
De laatste der Mohikanen, jongen.
Wat zijn Mohikanen?
Vroeger met je tomahawk, jongen.
Wat is vroeger?
Vroeger was een bos, jongen.